Osmanlı Savaş Tarihi

Domaniç/İkizce Savaşı (1286)

Kulacahisar fethinden hemen sonra İnegöl tekfuru, bir ittifak arayışına girmiş ve halihazırda bir Selçuklu haraçgüzarı olan Karacahisar tekfuru ile anlaşarak ortak bir kuvvet vücuda getirmişlerdir. Önceki yıllarda gerçekleşen olaylar ve sonrasında bölgede aktif bir gaza stratejisi benimseyen Osman Gazi kuvvetlerine karşı ilk ciddi ittifak bu şekilde oluşmuştur. Olayın oluşumu Âşıkpaşazâde’nin Tevârîh-i Âli Osman adlı eserinde şu şekilde dile getirilmiştir:

“Sabah kim olıcak vilayetün kafirleri cem’ oldılar. Karaca hisar tekürine haber könderdiler (gönderdiler) kim: “Neye turursın kim seni ve neslini esir iderler ve hem bu vilayeti bizim elümüzden alurlar, harab iderler. Kendülerü hod yir, su dutar Türk deküller kim biz dahi anunile (onunla) muamele ideyidük, didiler. Bunları bu vilayetden çıkarmasavuz (çıkarmazsak) ve yahud bunları kırmasavuz (kırmazsak) ahir peşimanlık fayide virmez, didiler. Anun dahi bir karındaşı varıdı, adına Kalanoz dirleridi, ana azim leşker (asker) koşdı, Eyne Köl (İnegöl) kafirleriyile cem’ oldılar.”

Bizans ittifakının başına Karacahisar tekfurunun kardeşi Kalanoz (ya da Falanoz) getirilmiştir. Kurulmuş ittifakın askerî durumu ile ilgili yegâne bilgi sayıca çok fazla oldukları yönündedir. Buna karşın Osman Gazi de gazileri toplamıştır. Savaşın seyri  Harita 1’de görülmektedir.

4-01
Harita 1

Savaşın seyri yine aynı kaynakta şu şekilde devam etmektedir.:

“Osman Ğazi dahi ğazileri cem’ itdi, İkizceye keldi. Tomalic Bilin aşdıkları yirde uğraşdılar. Ğayetde azim cenk oldı. Osman Ğazi’nün karındaşı Saru Yatı’yı anda şehid itdiler. Ol yirde bir çam ağacı vardur, şimdiki hinde ana Kandillü Çam dirler. Vakit vakit anda bir ş’ale körürler (şule görürler)  ve ol Kalanoz dedükleri kâfir dahi düşdi. Osman Ğazi’ye haber verdiler kim: “Ol kâfir düşdi” didiler. Osman Ğazi eydür: “Ol itün karnını yarun dahi it kibi (gibi) eşün kömün” dir. Her ne kim didiyse anı itdiler. Bu sebebden ol yirün adı İt Eşeni kaldı. Saru Yatı’yı dahi kötürdiler Sökütde (Söğüt’deatasınun yanında defn itdiler.

Bu tarih hicretin altı yüz seksen beşinde vakı’ olundu.”

Savaşın yeri ile ilgili iki rivayet bulunmaktadır. Bunlardan ilki Bilecik’in Pazaryeri ilçesine bağlı İkizce Köyü’dür. Tarihi kaynakta geçen isim benzerliği sebebiyle savaşın bu bölgede olduğu düşünülmüştür. [1]. Ancak köyün eski ismi Hazergrad’dır [2]. 19. yüzyıl sonlarına doğru yerleşimin gerçekleştiği görülmektedir. Bölge son derece dağlık ve engebeli bir arazidir. Çok sayıda askerin karşı karşıya gelip etkin bir savaş gerçekleştirebileceği alan yoktur. Diğer bölge ise Domalic Beli’nin aşıldığı yer olarak tabir edilen günümüzdeki Domaniç ilçesi merkezini içine alan 5-6 km²’lik bölge olmalıdır. Yine muhtemelen düşmanın sayıca üstünlüğü İnegöl-Domaniç yolu üzerindeki dar geçit-boğazda önemini yitirmiş ve bu geçit boyunca çatışmalar ile birlikte Domaniç yaylasına gelinmiştir. “İkizce” adı, bu bölgede birbirine son derece benzeyen iki tepeye (Alçay/Akmeşhed) verilmektedir. Akmeşhed bölgesinin Osman Gazi’nin ağabeyi Saru Batu Savcı Bey’in şehit düştüğü yer olduğuna inanılmaktadır [3]. Ayrıca bahsi geçen “Kandilli Çam” olayı ile ilgili de bölgede çeşitli rivayetler [4] de bulunmaktadır. Bu sebeple savaşın gerçekleştiği bölge, ikinci rivayette daha ağır basmaktadır.

Savaş, hicrî 685 (m. 1286-1287) gerçekleşmiştir. Bahsedildiği gibi Osman Gazi’nin ağabeyi Saru Batu Savcı Bey şehit düşmüştür. Bizans kuvvetlerinin dağıtılması ile birlikte Osmanlı galibiyeti ile sonuçlanan savaşta Bizans kuvvetlerinin komutanı ve Karacahisar tekfurunun kardeşi Kalanoz da öldürülmüştür.

Öncesinde gerçekleşen ve bu savaşın sebebi olarak görülebilecek Kulacahisar Fethi/Baskınında (ve öncesindeki Ermeni-Beli Savaşı da eklenebilir) olduğu gibi Domaniç Savaşı ile ilgili de kaynaklar da son derece kısıtlıdır. Konu ile ilgili orijinal bilgi Âşıkpaşazâde Tarihi’nde görülmekte olup sonrasında diğer tarihçiler (Neşrî ve Hadîdî gibi) tarafından aynen aktarılmıştır.

Savaş, Osman Gazi’nin birleşik Bizans kuvvetlerine karşı aldığı ilk ciddi savaş olarak değerlendirilebilir. Savaşın sonucu olarak, bir Selçuklu haraçgüzarı olmasına rağmen İnegöl tekfurluğu ile ittifak kuran ve gelecekte de tehlike arz edebilecek Karacahisar Tekfurluğu’nun ortadan kaldırılmasına karar verilecek hatta bu gelişmeler Selçuklu yönetiminin de dikkatini çekecektir. Sonrasında bugünkü Eskişehir şehir merkezinin batısında bulunan Karacahisar kalesi kuşatılacaktır. Savaş sonrasında bölgedeki Bizans direnci büyük bir ölçüde kırılarak bir daha böyle bir ittifak ancak 1303 yılındaki Dinboz/Dimboz Savaşı’nda oluşturulabilecektir.

Dipnotlar

  1. Prof. Dr. Halil İnalcık’ın “Osmanlı Beyliği’nin kurucusu Osman Beg” adlı makalesinde olayın gerçekleştiği yer olarak bu bölge gösterilmiştir.
  2. TC Dahiliye Vekaleti, Son Taksimatı Mülkiyede Köylerimizin Adları, Ankara 1928. Köy, ismi itibariyle Bulgaristan’ın Deliorman bölgesindeki Razgırat (Hezargrad) şehrinden göçen (Hicrî 1293 (m. 1876-1877)) muhacirler tarafından kurulmuş olmalıdır.
  3. Bahsi geçen noktada bugün bir şehitlik/anıt bulunmaktadır. Ancak kaynakta bahsedildiği gibi Savcı Bey’in naaşı Söğüt’te Ertuğrul Gazi’nin yanına defnedilmiştir. Mezar bugün de türbenin yanında bulunmaktadır.
  4. Kandilli Çam’ın bulunduğu noktaya ilişkin de iki farklı rivayet bulunmaktadır. Bunlardan ilki, Saru Batu Savcı Bey’in şehit düştüğü yer olan bugünkü Karaköy’ün yaklaşık 2 km kuzeydoğusundaki noktada olduğudur. 1997 yılında bu ulu çam ağacının orman kaçakçıları tarafından kesildiği söylenmektedir. Diğer rivayet ise yine günümüzde mevcut olmayan ağacın Domaniç ilçe merkezinden yaklaşık 2 km doğuda bulunan Domur Köyü mevkisinde olduğudur.

Kaynaklar

  1. Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1285-1502)], Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  2. Mevlânâ Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], Haz. Öztürk N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  3. Hadîdî, Hadîdî Tarihi, Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2015
  4. İnalcık, H., Osmanlı Beyliği’nin kurucusu Osman Beg, Belleten Dergisi, Türk Tarih Kurumu, 2007
  5. Dinçel, F., Osmanlı Kaynaklarına Göre Savcı Bey’in Şehit Düştüğü Domaniç Savaşı
  6. Index Anatolicus – Türkiye yerleşim birimleri envanteri, S. Nişanyan, Internet Sitesi – http://nisanyanmap.com
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s