Osmanlı Savaş Tarihi

Köprühisar Fethi ve İznik Kuşatması (1300-1301)

Bilecik, Yarhisar ve İnegöl fetihleri esnasında gerçekleşen düğün hadisesinin ardından beylik içerisinde bir dizi siyasi gelişme gerçekleşmiştir. Kısa zamanda hakimiyet alanını ciddi anlamda genişleten Osman Gazi, bölgesel yöneticiler tayin etmeyi uygun bulmuştur. Bu sebeple, yönetim merkezi olan Karacahisar (İnönü) bölgesini oğlu Orhan Bey’e (o dönemde henüz 19 yaşında olmasına rağmen akınlarda aktif bir rol sergilemekteydi), subaşılığı (ordu komutanlığını) ağabeyi Gündüz Alp’e, Yarhisar’ı rivayetlerde yarar bir yoldaş olduğu zikredilen Hasan Alp’e ve İnegöl’ü Turgut Alp’e ve Bilecik’e ait tımar gelirlerini kayınpederi Şeyh Edebalı’ya vermiştir. Bu örgütlenme ile birlikte aynı yıl (m. 1299) Karacahisar Kalesi’nde Osman Gazi adına hutbe okunmuş [1] ve sikke kazınmıştır [2].

Tüm bu gelişmelerin ardından bölgedeki gücünü arttıran beyliğin bir sonraki hedefi şüphesiz İznik ve Bursa olacaktır. Bu amaç doğrultusunda stratejik olarak son derece uygun bir bölge olan Yenişehir komuta merkezi olarak seçilmiştir. Tarihi bir hata yapılarak aynı yıl Yenişehir fethinin olduğundan bahsedilmektedir. Ancak yine rivayetlerde görüldüğü üzere, mevcut bir yerleşimin fethi yerine bu stratejik bölgeye bir üs (sonrasında şehre dönüşecek) kurulmuştur. Şehre “Yenişehir” denmesi de bu duruma bir kanıt olarak düşünülebilir. Âşıkpaşazâde’nin Tevârîh-i Ali Osman’da:

“Kendü Yenişehir’e vardı. Yanındagı gazilere evler yapıverdi. Anda durakladı. Anun adını Yenişehir kodular.”

1075 yılında Kutalmışoğlu Süleyman Şah [3] İznik’i alarak başkent yapmış ve 22 yıl sonra I. Haçlı Seferleri sırasında (1097 yılında) elden çıkmıştır. (Sonrasında 1105-1147 yılları arasında bir dönem daha Selçuklu egemenliğinde kaldıktan sonra üçüncü ve son kez 1331’de Türklerin eline geçecektir.) Başkent görevi üstlenmiş ve bir zamanlar İslam beldesi olan bu şehir, her dönem önemli bir gaza hedefi olarak görülmekteydi. Bu sebeple Osman Gazi’nin bölgedeki siyasi ve askeri başarılarının ardından bölge hedef olarak seçilmiştir. Bölgeye yerleşen Osman Gazi, İznik için hazırlıklara başlamış ve yol üzerinde bulunan Köprühisar Kalesi’ni hedef almıştır. Yenişehir Ovası’nın doğu ucunda İznik’e giden yol/geçit üzerinde bulunan bu kale son derece stratejik bir konumdaydı. İznik’in kuşatılmasından önce Avdan geçidi üzerindeki kalenin alınması gerekmekteydi. Bu sebeple Bilecik, Yarhisar ve İnegöl fetihlerini takip eden yıl bu kaleye kuşatılmış ve yağma edilmiştir. Olayın gelişimi Harita 1 ‘de şöyle gösterilmektedir.

7-01
Harita 1

Köprühisar Kalesi’nin kuşatılmasından önce beylik içerisinde siyasi bir olay da yaşanmıştır. Osman Gazi’nin amcası Dündar Bey, Bilecik, Yarhisar ve İnegöl fetihlerinin ardından hedef gösterilen Köprühisar kuşatması ile ilgili muhalefet ederek (Neşri’nin Cihannüma adlı eserinde) halihazırda Germiyanoğlu Beyliği ile sorunların olduğunu ve Köprühisar’a saldırılacak olursa bölgede tutunacak yer kalmayacağını savunmuştur. Bu söylem, Osman Gazi’nin, yönetim haklarına doğrudan bir müdahale olarak (aynı zamanda gaziler arasında ikilik çıkmasına sebep olacağı şeklinde) yorumlanmasına sebep olmuş tur. Sonrasında Osman Gazi, kendi eliyle siyaset tatbik ederek amcası Dündar Bey’i okla vurarak öldürmüştür. Bu olay, Osmanlı tarihindeki ilk siyasi cinayet olması açısından önem arz etmektedir. Sonrasında gerçekleşen Köprühisar’ın fethi ile ilgili günümüze ulaşmış bir detay bulunmamaktadır. Sadece kalenin teslim olmadığı ve yağma ile fethedildiği bilinmektedir. Aynı şekilde tarafların sayıları ile ilgili de bir bilgi yoktur. Bu fetih Köprühisar’ın bulunduğu stratejik noktanın ele geçirilmesi amacıyla (İznik yolunun açılması için) gerçekleştirilmiştir. Sonrasında Yenişehir’in doğusunda bulunan bugünkü adları ile Marmaracık ve Koyunhisar [4] bölgeleri teslim alınarak boyunduruk altına alınmıştır ve ovada istikrar sağlandıktan sonra kuzeydeki Avdan Dağları üzerinde bulunan kuzey ve kuzeybatı yönlerindeki iki geçit olan bugünkü Derbent/Kızılhisar ve Avdan köylerinin bulunduğu geçitler vasıtasıyla ile İznik düzlüğüne inilmiştir.

Köprühisar fethinden iki yıl sonra Osman Gazi, İznik önlerine ulaşmış ve bu büyük ve önemli kaleyi ablukaya almıştır. Durum Anonim Tevârîh-i Ali Osman adlı eserlerde şu şekilde aktarılmıştır:

“…Gelüp Köprihisar’ın yagmayile alup feth itdi. Anda gelüp İznik’i hisar itdi. İznik ol zamanda gayet sarp ve mu’teber ve galebe şehir idi. Dört yanı sazlık ve bataklık idi. Şöyle kim, adam yöresine adam varımaz idi. Dört yanı sazlık ve bataklık idi. Şöyle rivâyet iderler kim, dört kapusı var idi. Her kapısından bin alaca atlu kâfir çıkardı. Girü kalan renkli atı ana göre kıyâs itgil, nice galebe şehir idi….

…Gördiler kim ceng ile alınmaz; dört yanı su. Hiç katına adam varımazdı. Vardılar Yenişehir’den yana olan tag (dağ) dıvarında bir havâle kal’a yaptılar. Ol kal’anun içinde adamlar kodılar. Ol zamanda Taz Ali dirlerdi bir dilâver var idi. Gayet bahadır pehlüvân idi. Ana kırkı kişi koşup ol hisara koyup İznik’e havale kodılar…”

Anonim Tevârîh-i Ali Osman’larda Köprühisar fethinin ardından İznik kuşatması süreci detaylıca anlatılmaktadır. Diğer eserlerde ise (Âşıkpaşazâde, Neşrî, vd.) kısaca bahsedilmiştir. Yine, Anonim Tevârîh-i Ali Osman’larda İznik’i son derece muhkem ve sarp olduğundan bahsedilmektedir. Ayrıca dört kapısı olduğu ve her kapıdan 1000 atlının çıktığından bahsedilmektedir. Sayıca üstün (ya da eşdeğer) olduğu anlaşılan kalenin alınması için yine eski bir Türk/Moğol geleneği uygulanarak şehir abluka altına alınmıştır. Uzun vadede halkın, lojistik desteği ve morali kırılarak teslim olmaya zorlanması hedeflenmiştir. Bu amaçla İznik’in güneyindeki Avdan Dağları’nın kuzey yamaçlarında bulunan bugün aynı isimle (kaleye atanan komutanın ismiyle) anılan Dırazali (Taz Ali) köyüne bir havale kule yaptırılmıştır. Yapılan bu kulenin ardından kara tarafında giriş ve çıkışları kontrol altına alınan şehrin sadece Göl Kapısı ile birlikte dış dünya ile bağlantısı kalmıştır. 1301-1302 yıllarında başlatılan ve zaman zaman sertleştirilen kuşatma (yine aynı kaynakta kaleden çıkan askerler ile yer yer çatışmaların olduğundan bahsedilmektedir ancak gerçekleşen bu saldırılarda iki taraf da herhangi bir sonuç alamamıştır.) 29 yıl sonra Orhan Gazi döneminde gerçekleşebilecektir.

Hristiyan alemi için son derece önemli [5] bir şehir olan İznik’in kuşatılması Konstantinopolis’te (İstanbul) büyük bir yankı uyandırmış ve bizzat İmparatorun emriyle Alan paralı askerlerinden oluşan Mouzalon komutasındaki bir birliğin İznik’i kurtarmak adına harekete geçmesine sonraki yıl ise Bursa ve çevresindeki tekfurluklardan oluşan bir koalisyon gücünün Yenişehir’e hareket etmesine neden olacaktır.

Dipnotlar

  1. Hicri 699 (m. 1299-1300) yılında gerçekleşmiştir.
  2. Hadidi’nin eserinde orijinal bir bilgi olarak hutbenin okunmasının yanında sikkenin basıldığı konusu da ilave edilmiştir. Hadidi eserinde konuyu şu şekilde iletmiştir: “Edüp tertibi gayrı namı korlar/Heman Osman adına hutbe okurlar/Buyurdu akçaya sikke kazarlar/Ki Osman ibn-i Ertuğrul yazarlar” 1980 yılında ünlü nümizmat İbrahim Artuk tarafından bulunmuş ve yayınlanmış olan Osman Gazi’ye ait olduğu düşünülen bir sikke bulunmaktadır. Ancak bu sikkenin üzerinde maalesef herhangi bir tarih bulunmamaktadır.
  3. Yanlış bir aktarım ile Ertuğrul Gazi’nin babası olduğu iddia edilen Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Selçuklu hanedanındandır ve Anadolu Selçuklu devletinin kurucusudur. Detaylı bilgi daha önceki “Ertuğrul Gazi’nin Baba Adı Sorunsalı” isimli yazıda bulunabilir.
  4. Yenişehir Ovası’nda yer alan ve ilçe merkezinin 14 km doğusunda yer alan köy. Bugün Bursa-Yenişehir karayolu üzerinde yer almaktadır. Tarih anlatımlarında sıklıkla hata yapılarak 1302 yılında gerçekleşen Bafeus (Koyunhisar) Savaşı’nın gerçekleştiği yer olarak gösterilmektedir. Aslında, bahsi geçen savaş Yenişehir Ovası’nda değil bugünkü Yalova’nın Hersek mahallesinde gerçekleşmiştir. Yenişehir Ovası’ndaki bu bölgede 1303 yılında Dimboz/Dinboz Savaşı vuku bulmuştur.
  5. M. 325 yılında İmparator Konstatin tarafından Roma İmparatorluğu resmî dini olacak olan Hristiyanlığın içerisindeki tartışmalı konuların görüşüldüğü Birinci Konsil İznik’te gerçekleşmiştir.

Kaynakça

  1. Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1285-1502)], Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  2. Hadîdî, Hadîdî Tarihi, Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2015
  3. Mevlânâ Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], Haz. Öztürk N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  4. İnalcık, H. Osmanlı Beyliği’nin kurucusu Osman Beg, Belleten Dergisi, Türk Tarih Kurumu, 2007
  5. Anonim, Tevârîh-i Âl-i Osman, F. Giese Neşri, Azamat N., Marmara Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1992
  6. İnalcık, H. Osman Gazi’nin İznik (Nicaea) Kuşatması ve Bafeus Savaşı.
  7. Index Anatolicus – Türkiye yerleşim birimleri envanteri, S. Nişanyan, Internet Sitesi – http://nisanyanmap.com

 

Reklamlar

2 thoughts on “Köprühisar Fethi ve İznik Kuşatması (1300-1301)”

  1. Selamünaleyküm.Kolay gelsin.Yazılarınıza şöyle bir göz attım gerçekten de emek verildiği her harfinden belli oluyor.Sizden bir ricam var.Ecdadımızın tarihini halkımıza yayma niyetiyle yazılarınızı kendi facebook sayfamda paylaşabilirmiyim?? Eğer izin verirseniz çok sevinirim.Bende kendi blogumda Türkiye Selçuklu devletinin tarihini araştırıp yazmaya çalışıyorum.Sizi de kendi siteme beklerim 🙂 İyi çalışmalar diliyorum.

    Beğen

    1. Turan Bey,

      Aleykümselam. Yorumlarınız için çok teşekkür ederim. Kendi araştırmalarım ile naçizane dilim döndüğünce yazmaya çalışıyorum. Yazılarımı kaynak (mümkünse sitenin linki ile birlikte) göstermek suretiyle tabi ki kullanabilirsiniz.

      Blogunuzu ilk fırsatta inceleyeceğim. İlginiz için tekrar çok teşekkür ederim.

      İyi çalışmalar.

      Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s