Osmanlı Savaş Tarihi

Dimbos/Dimboz Savaşı (1303)

Koyunhisar (Bafeus) savaşıyla birlikte daha önce yerel tekfurluklar ile mücadele eden Osman Gazi, Bizans yönetimine karşı ilk direkt zaferini kazanmıştır. Bu durum gazâ ve ganimet peşindeki Türkmenlerin tüm Mesothynia (Kocaeli) yarımadasına yayılmasına zemin hazırlamıştır. Sonrasında çaresiz kalan Bizans İmparatoru, bir Bizanslı prensesi İlhanlı-Moğol Hanı ile nişanlayarak [1] doğudan gelecek bir Moğol ordusundan medet ummuş ve hatta Osman Gazi’ye İznik ablukasını kaldırması yönünde tehdit etmiştir. Moğollar’ın kendi iç karışıklıkları sebebiyle bu istek gerçekleşmemiştir. Takip eden yıllarda bölgede aciz kalan Bizans yönetimi, İznik’in kurtuluşu için çevre tekfurlukları harekete geçirmiş ve bir koalisyon gücünün kurulmasını sağlamıştır. Başta bölgedeki büyük tekfurluklar olan Proúsa (Bursa) ve Kitai (Ürünlü) olmak üzere Adraneia/Adranos (Orhaneli), Kástellos (Kestel) ve Bidnos/Bedenos (Bilad-ı Yunus ya da bugünkü adıyla Yunuseli) tekfurluklarından oluşan Bizans koalisyon gücü Yenişehir Ovası’na doğru harekete geçmiştir.

Savaş ile ilgili erken dönem Osmanlı kaynaklarında çeşitli bilgiler hemen hemen  aynı anlatımla Âşıkpaşazâde, Neşrî, Oruç Beğ ve Anonim Tevârih-i Âl-i Osman’larda aktarılmakla birlikte Bizans kaynaklarında herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Savaşın gelişme süreci Anonim Tevârih-i Âl-i Osman’da şu şekilde aktarılmaktadır:

“Ve bu taraftan Bursa tekvurı birkaç tekfurları dahi ittifâk itdiler ki “Gazilerün üzerine yüriyelim, aradan götürelüm” diyü çok leşker cem’ itdiler, yüridiler. Osman Gazî dahi Hakk’a sıgınup kâfir ile karşoldı. Hâzır olan gâzilerile gelüp Koyunhisarı’nda kâfirler ile bulışıp azîm ceng itdiler.”

Savaş, meydana geldiği bölge ve sonrasında gerçekleşen kaçış/takip itibariyle oldukça geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Yenişehir merkezine yaklaşık 14 km uzaklıktaki Koyunhisar Kalesi civarında başlayan savaş,  Yenişehir ve Bursa ovalarının birleştiren Dimboz Geçidi’ne (Bugünkü  Erdoğan Köy  civarına) ilerlemiş ve bu bölgede dağılan Bizans birliklerinin çekilmesi ile takip şeklini almıştır. Arkasını dağa veren Bizans birlikleri ciddi bir mukavemet göstermiş ve iki taraf da ciddi kayıplar vermiştir. Osman Gazi’nin yeğeni (Gündüz Alp oğlu) Aydoğdu Bey şehit olmuştur. Türbesi bugün savaşın başladığı yer olarak kabul edilen Koyunhisar köyü sınırları içerisindedir. Dağılan Bizans birlikleri geri çekilmeye başlayarak Proúsa (Bursa) ve Adraneia/Adranos (Orhaneli) tekfurları kalelerine çekilmiş, Kástellos (Kestel) tekfuru öldürülmüş ve Osman Gazi’nin karşısındaki Kitai (Ürünlü) tekfuru ise Bursa Ovası boyunca kovalanarak Bursa’nın yaklaşık 50 km batısındaki Lopádion (Uluabat) kalesine sığınmıştır. Savaşın seyri Harita 1’de görülmektedir.

1-01Harita 1

Kale önlerine gelen Osman Gazi, tekfurun kendisine teslim edilmesini aksi takdirde gölün etrafından (güneyinden) dolaşarak Uluabat’a saldıracağını söylemiştir. Bunun üzerine bir anlaşma yapılmıştır. Osman Gazi ve neslinden geleceklerin köprüyü kullanmaması koşuluyla tekfur teslim edilmiş ve Kitai (Ürünlü) kalesi önünde öldürülmüştür. Âşıkpaşazâde’nin Tevârih-i Âl-i Osman’ında olay şu şekilde aktarılmaktadır:

“…Ceng ide Dinboz’a geldiler. Anda gelicek küffâr taga arka virdi turdı. Be gâyet azîm kırkun oldı. Vasfın Allah bile. Osman Gâzi’nün dahı karundaşı oglı Gündüz’ün oglı Aytogdı’yı şehîd itdiler. Dinboz’da Koyunhisarı’na gider yolda, yolun üzerinde yatur…

…Andan sonra kâfir sındı, Edrenos teküri kaçdı, Kestel teküri düşdi, Bursa teküri hisâra girdi, Kite teküri Osman Gâzi’nün mukâbelesindeyidi, ol dahı kaçdı. Osman Gâzi dahı ardın sürdi. Tekür varup Ulubat’a düşdi. Osman Gâzi vardı, Ulubat köprisinden geçdi, kondı köpri başında. Habar göndürdi kim tekürine: “Zebûnumı virün ve illa virmeyecek olursan Gölbaşı’ndan tolanurın vilayetüni harâb iderin.” dir. Ulubat teküri eydür: “İmdi ahd idelüm, senden ve senün neslünden hiç birisi bu köpriden geçmeyeler, zebûnunı sana virelüm” didi. Osman Gâzi kabul itdi. Ol zamandan tâ bugüne degin Âli Osman Ulubat köprisinden geçmediler. Amma sudan kayıg ılan geçerlerdi. Osman Gâzi zebûnını alup getürdi. Kite hisârına karşu paraladılar. Hisârı dahı aldılar içine er kodılar, vilayetinin dahı zabt itdiler.”

Savaşın tarihi ile ilgili net bir bilgi bulunmamakla birlikte Koyunhisar (Bafeus) Savaşı ile Osman Gazi’nin Güney Sakarya bölgesine yaptığı akın arasında gerçekleşmiş olmalıdır. Léukai (Osmaneli), Mekece, Akhisar (Pamukova) ve Kabaía (Geyve) kalelerinin alındığı ve Köse Mihal’in müslüman olduğu bu akın ile ilgili Âşıkpaşazâde’nin Tevârih-i Âl-i Osman adlı eserinde, “Ve bu feth-i gazânun târîhi hicretün yidiyüz dördinde (h. 704, m. 1304-1305) vâki’ oldi ki İslâm Mihal didiler.” şeklinde bahsedilmektedir. Bu durumda savaş, 1302 ile 1304 yılları arasında gerçekleşmiş olmalıdır.

Savaş sonrasında Bursa Ovası’nın batısındaki Kitai (Ürünlü) Kalesi alınarak Bursa Kalesi abluka altına alınmıştır. Kalenin yüksek surlarla çevrili olması ve konumu sebebiyle İznik’te uygulanan yöntem tekrarlanmış ve şehrin doğu ve batı bölgelerine iki havale kulesi [2] yapılarak şehre giriş-çıkışlar kontrol altına alınmıştır. Osman Gazi’nin yeğeni Aktimur, batıdaki havale kulesine (Demirkapı ile Kaplıca arasında bugün Hamzabey mahallesindeki Hamzabey camii yakınlarındaki bölgeye) ve kullarından Balabancık ise doğudaki (bugünkü Mollaarap Mahallesindeki) kendi adıyla anılan kaleye yerleştirilmiştir. Savaş sonrasında Türkmenler için açık bir akın sahasına dönüşen Bursa Ovası’nın güneyinde bulunan Bursa Kalesi’nin alınması yaklaşık 23 yıl sürecek ve m. 1326 yılında Orhan Gazi tarafından gerçekleştirilecektir.

Tartışma

Koyunhisar (Bafeus/Bapheus) Savaşı (1302)” adlı yazıda da bahsi geçtiği üzere, Koyunhisar ve Dimboz savaşlarının yerleri ile ilgili dramatik bir hata yapan Joseph von Hammer, eserinde Bapheus (Koyunhisar) Kalesi ile Yenişehir Ovası’nın batısında bulunan Koyunhisar Kalesi’ni karıştırmıştır. 1302 yılında Yalova yakınlarında gerçekleşen savaşın ardından ertesi yıl (1303) Dimboz Savaşı adıyla anılan bu savaş Yenişehir Ovası’ndaki Koyunhisar Kalesi civarında gerçekleşmiş ve sonrasında Bizans kuvvetleri adım adım çekilerek Dimboz Boğazı’na (bugünkü Erdoğan Köy) civarına gelmiştir. Yani, 1302 yılında gerçekleşen Bapheus (Koyunhisar) Savaşı ile 1303 yılında gerçekleşen Dimboz Savaşı farklı bölgelerde ve zamanlarda gerçekleşmiştir. İki savaşta da bahsi geçen kalelerden biri Yenişehir Ovası’nın batısında iken diğeri Yalova-İznik yolu üzerindedir.

Dipnotlar

  1. Bahsi geçen prenses, öncelikle İlhanlı-Moğol Hanı Gâzân Han ile nişanlanmış. Hanın ölümü üzerine Olcaytu Han ile nişanlanmıştır.
  2. Kaleler ile ilgii bahsi Âşıkpaşazâde şu şekilde aktarmaktadır.“Osman Gâzi gördi kim bu hisâr ceng ile alınmaz, buna sabr gerek. Vardıbu hisâra havale yapmaga tedbîr itdi. Kapluca tarafına hisâra karşu bir hisâr yapdurdı. Karındaşı oglı Aktemür’i anda kodı. Ol be gayet bahâdur er idi ve bile haylı yarar yoldaşlardan dahı bile kodı. Ve bir hisâr dahı tag tarafına yapdurdı. Balabancuk dirlerdi, bir bahâdur kulı varıdı, bu hisâra dahı anı kodı. Bu iki hisârı bir yılda yapdı… Bu iki tarafdan gâziler vilâyeti zabt itdiler…
    …Bir niçe yıl hisâra rahatlık virmediler.”

Kaynakça

  1. Anonim, Tevârîh-i Âl-i Osman, F. Giese Neşri, Azamat N., Marmara Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1992
  2. Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1285-1502)], Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  3. Mevlânâ Mehmed Neşrî, Cihânnümâ [Osmanlı Tarihi (1288-1485)], Haz. Öztürk N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  4. Oruç Bin Âdil, Oruç Beğ Tarihi [Osmanlı Tarihi (1288-1502)], Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2014
  5. İnalcık, H., Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları 1302-1481, İslam Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 2010
  6. Kuter, M., Dünyada, Osmanlı’da ve Türkiye’de Bursa’dan İlkler, Kuter Yayıncılık, Bursa, 2008
  7. Index Anatolicus – Türkiye yerleşim birimleri envanteri, S. Nişanyan, Internet Sitesi – http://nisanyanmap.com
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s