Osmanlı Savaş Tarihi

Aydos ve Samandıra Fetihleri (1328)

Orhan Gazi’nin ilk dönemlerinde, devletin teşkilatlanması adına atılan adımların (Bknz. Osmanlı’da İlk Düzenli Ordu ve Teşkilatlanma Süreci) ardından ilk hedef, İznik kuşatması üzerine yoğunlaşmak olmuştur. 14. yüzyıl başlarında başlayan muhasara, zaman zaman şiddetlenerek sürmüş (yaklaşık 30 yıl) ve kademeli olarak Sakarya havzası ve Kocaeli yarımadası fethedilmesi ile son şeklini almıştır. İznik’in hem Hristiyanlık için önemli bir merkez olması, hem de Bizans İmparatorluğu’na bir dönem başkentlik etmesi (Haçlılar’ın gerçekleştirdiği Latin işgali sırasında) şehri son derece önemli kılmıştır. Bu sebeple, kuşatma sürecinde Bizans tarafından birkaç kez kurtarılma teşebbüsünde bulunulmuştur. Osmanlılar ise bu direncin kırılabilmesi ve Kocaeli yarımadası üzerindeki hakimiyeti arttırmak için Aitos (Aydos) ve Samandıra Kaleleri üzerine akınlar düzenlemeye başlamışlardır. Körfezin güneyinde ise Orhan Gazi’nin komutanlarından Kara Mürsel Yalova, Karamürsel ve Gölcük kıyılarına akınlar düzenlemiştir.

Orhan Gazi’nin emri ile bölgedeki tecrübeli komutanlar Akçakoca ve Konuralp yarımadanın batısına yönelmiş ve bölgeye keşif akınları düzenlemeye başlamışlardır. Bu akınlar sırasında Samandıra Kalesi’nde gerçekleşen bir güvenlik zafiyeti iyi kullanılarak kale alınmıştır. Kale tekfurunun oğlunun ölümünün ardından ve kale dışında bir cenaze merasimi düzenlenmiştir. Bu zafiyetten istifade eden gaziler ani bir baskın ile cenaze alayını dağıtmış, kale tekfuru başta olmak üzere birçok kişiyi esir almış ve  bu şekilde Samandıra Kalesi’ni fethetmişlerdir. Olay Âşıkpaşazâde tarafından şu şekilde aktarılmaktadır:

“El-hâsıl-ı kelâm bunlar kim gice ve gündüz küffar-ıla işleri gâh cenk ü gazâyıdı ve gâh müdârâ itmek oldı. Nâgâh bir gün Samandıra tekürinin oglı öldü. Bunun meyyiti (cenazesi) üzerine küffar cem olmışlar (toplanmışlar). Gâziler dahı fursat gözlerlerdi. Fursat buldılar, küffar hisâr önindeyiken gâfilin kâfirleri basmak düşdiler. Kırdılar ve tekürini tutdılar. Samandıra bu vech ile feth olındı.”

Esir alınan kale tekfuru için önce Aitos (Aydos) tekfurundan sonra da Bizans İmparatoru’ndan fidye istenmiş fakat red cevabı alınınca en son Nikomedia (İzmit) tekfuruna satılmıştır. Samandıra Kalesi’nin alınmasının ardından bölgedeki en güçlü ve stratejik kalelerden biri [1] olan Aitos (Aydos) Kalesi kuşatılmıştır. Bir tepe üzerinde yer alan kale Kocaeli yarımadasının tamamına hakim müstahkem bir mevkide bulunmaktadır. Olayın gelişimi Harita 1 ‘de görülmektedir.

Harita 1-01Harita 1

Kalenin fethedilmesi sürecinde ilginç bir olay yaşanmıştır. Kale kuşatma altında iken bir gün, Kale Tekfuru’nun kızı tarafından üzerinde bir mektup olan bir taş atılmıştır. Kız, mektubunda gördüğü bir rüyadan bahsetmiş ve düştüğü bir çukurdan Gazi Abdurrahman tarafından kurtarıldığını anlatarak kendilerine kalenin fethi için yardım etmek istediğini yazmıştır [2]. Kuşatmanın birkaç günlüğüne kaldırılıp oradan çekilmelerini ve sonrasında bir gece seçme savaşçılarla gelip surlara tırmanmanın mümkün olacağını belirtmiştir. Sonrasında Abdurrahman Gazi ve yanındaki diğer gaziler ile birlikte (bir rivayete göre 80 kişi) bir gece kale önüne gelerek kızın önlerine attığı ip [3] yardımıyla surlara tırmanmış ve sonrasında kapıyı açarak bir gece baskınıyla kaleyi fethetmişlerdir. Orhan Gazi, kalenin fethedilmesini sağlayan bu kızı Abdurrahman Gazi ile evlendirmiştir. Konu ile ilgilil Âşıkpaşazâde şu şekilde aktarım yapmıştır:

“… Çünki kız bu düşi gördi, kendüye eydür: “Benüm hâlum ne oldı kim beni bu çukurdan çıkardı. Gayrı geyecek geydürdi ve hem turduğum yirden ırdı. Ma’lûm oldı kim benüm hâlum bir nev’a dahı dönse gerekdür” didi. Dâyim bu hâli fikr idüp yörürken bir gün nâgâh Türk geldi bu hisâra ceng itdi. Hisâr erleri kâfirler dahı cenge başladılar. Bunlar bu hâldayiken bu kız eydür: “Ben dahı varayum ceng ideyüm” diyü turdı, geldi vardı bârûya çıkdı. Bedenden taşraya bakdı, nâgâh düşinde gördügi ‘azîz kişi bu leşkerün (askerin) serveri ve ulusıdur. Kız eydür: “Hay ma’l’ûm oldı hâl neyimiş.” Fi’l-hâl dönüp evlerine geldi. Rumca bir mektûb yazdı, düşün mâcerâsın dahı bile yazdı ve dahı eyitdi kim: “Göçün varun gidün hisar üzerinden” Bir gice ta’yîn itdi ve didi kim: “Gâyet i’timâd itdüğünüz kişilerden gönderün fulân gice gelsünler ven hisârı size alıvireyüm.” didi…”

6397_aydos_tepesi_bizans_castle_istasia_side

Bu fetih ile birlikte Kocaeli yarımadasında dengeler değişmiş ve sonrasında Nikomedia (İzmit) muhasara altına alınmıştır. Kara Mürsel ise İzmit’in batısındaki sahil kıyısı Gölcük, Karamürsel ve Bapheus (Koyunhisar) tarafına saldırıda bulunmuş ve aynı yıl kaleyi almıştır. Bizans İmparatoru durumun vehametinin farkına vararak Kocaeli yarımadası, İzmit ve İznik’in kurtarılması için bizzat kendisinin de katıldığı bir sefer düzenleyecektir. Bir yıl sonra gerçekleştirilen bu sefer Bizans İmparatoru ile Osmanlı Sultanı’nın ilk karşılaşması olacaktır.

Dipnotlar

  1. Kocaeli yarımadasının en yüksek noktası olan Aitos Tepesi kelime manası olarak “Kartal Kaya” demektir.
  2. Özellikle 12., 13. ve 14. yüzyıl edebiyatında Rum kızlarının Türk Beylerine gönüllerini kaptırması hikayesine sıklıkla başvurulmuştur. İlk beylikler döneminde de (Danişmendnâme’de) bu tarz hikayelerden bahsedilmiştir.
  3. Bazı rivayetlerde saçını sarkıtmıştır ki bu 1812 yılında Grimm Kardeşler tarafından yayınlanan meşhur “Rapunzel” hikayesine benzemektedir.

Kaynakça

  1. Âşıkpaşazâde, Âşıkpaşazâde Tarihi [Osmanlı Tarihi (1285-1502)], Haz. Öztürk, N., Bilge Kültür Sanat, İstanbul, 2013
  2. İnalcık, H., Kuruluş Dönemi Osmanlı Sultanları 1302-1481, İslam Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 2010
  3. Ahmet Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hûlefa, Haz. İz, M., Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Aralık, 1985
  4. Hammer, J., Büyük Osmanlı Tarihi, Çev. Çevik, M., Üçdal Neşriyat, İstanbul, 2003
  5. Namık Kemal, Osmanlı Tarihi, Hürriyet Yayınları, İstanbul, 1971

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s